Lịch sử Alberta

ngocdat2

Lịch sử Alberta đã có rất nhiều thay đổi kể từ khi những cư dân nguyên thủy, sống trong các hệ thống xã hội phức tạp với những tập tục truyền thống phản ảnh mối liên hệ mật thiết với đất đai và môi trường. Từ thời gian nguyên thủy xa xôi đó cho đến lúc những nhà thám hiểm đầu tiên, những di dân tự do đầu tiên đặt chân đến Alberta, và gần hơn nữa là những đợt di dân từ khắp nơi trên thế giới, Alberta đã vươn lên tồn tại, vượt qua những đợt khủng hoảng kinh tế, những cuộc chiến tranh tạo một xuất phát điểm thuận lợi cho mọi cư dân đến từ khắp nơi trên thế giới, chứng kiến quá trình suy thoái và từ từ phục hồi phát triển của nền văn hóa bản địa.

Nguồn gốc ra đời tên gọi

Alberta được đặt tên theo Công chúa Louise Caroline Alberta (1848–1939), con gái thứ tư của Victoria của Anh. Công chúa Louise là phu nhân của John Campbell, Hầu tước Lorne, Toàn quyền Canada (1878–83). Hồ Louise và Đỉnh Alberta cũng được đặt tên theo bà. Tên gọi “Alberta” cũng là phiên bản nữ hóa của tên Latin Albert (so với phiên bản giống đực Albertus trong tiếng Latinh Trung cổ) và những từ cùng gốc trong các ngôn ngữ German, cũng đều có nguồn gốc từ tiếng German sơ khai *Aþalaberhtaz (chữ ghép từ “quý tộc” + “sáng/nổi tiếng”).

Người thổ dân đã sống ở khu vực mà ngày nay là Alberta hàng nghìn năm, trước khi người châu Âu đến định cư. Alberta và Saskatchewan nguyên là 2 khu vực của các lãnh thổ Tây Bắc, đã trở thành tỉnh bang vào ngày 01/09/1905. Các khu vực kinh tế chính của Alberta gồm công nghiệp năng lượng và công nghệ sạch, nông nghiệp, và hóa học dầu mỏ. Công nghiệp dầu mỏ trở thành trụ cột của kinh tế Alberta từ năm 1947, khi người ta khám phá ra dầu ở Giếng dầu Leduc No.1.

Thủ hiến đương nhiệm của Alberta là Jason Kenney của Đảng Bảo thủ Thống nhất (United Conservative Party), đang chiếm giữ đa số ghế trong cơ quan lập pháp của tỉnh bang.

OV zh5dKF19eJczrtYUhyYFo8b ZA BE40JfAdKoFHlpk66kPJZQDbE0 O 4NW4zJhcRS6Kxwr47hQ2rb7yjn8uWRSVxVYjf7zSpRDay 0FpmY7AmMSz3UyUiE7NWjUX1U296vV3u XovITZIo

Lịch sử sơ khai

Những người thổ dân tiền da đỏ đã đến Alberta ít nhất 10.000 năm trước, vào cuối thời kỳ băng hà gần đây nhất. Họ được cho là đã di cư từ Siberia đến Alaska qua một cầu đất liền xuyên qua Eo biển Bering và sau đó có thể xuống phía Đông dãy núi Rocky để sinh sống tại châu Mỹ. Những người khác có thể đã di cư dọc theo bờ biển British Columbia rồi dần dần vào đất liền. Sau thời gian họ đã phân hóa thành nhiều bộ lạc khác nhau, trong đó có các bộ lạc người da đỏ ở đồng bằng (Plain Indians) ở miền nam Alberta như Liên minh Blackfoot và người Cree Đồng bằng (sinh sống bằng cách săn bắt bò rừng), và những bộ lạc ở phía Bắc như người Cree Rừng và Chipewyan (sinh sống bằng săn bắt, lập bẫy, và câu cá).

Thuộc địa

Sau khi người Anh đến Canada, khoảng một nửa tỉnh bang Alberta, phía Nam tiêu vực sông Athabasca, trở thành Lãnh thổ Rupert bao gồm tất cả đất trong lưu vực các sông ngòi chảy vào vịnh Hudson. Khu vực này được vua Charles II của Anh cấp cho Công ty Vịnh Hudson (HBC) năm 1670, và những công ty cạnh tranh buôn bán lông thú không được phép hoạt động tại đó.

Sông Athabasca và những con sông phía Bắc không thuộc lãnh thổ của HBC vì chúng chảy vào Bắc Băng Dương thay vì vịnh Hudson, và chúng là nơi sống lý tưởng của một số loài có lông. Nhà thám hiểm châu Âu đầu tiên trong khu vực Athabasca là Peter Pond, người đã nghe đến đoạn khuân vác Methye, nơi có thể di chuyển từ những sông phía Nam đến những sông phía Bắc lãnh thổ Rupert. Những nhà buôn bán lông thú đã thành lập Công ty Tây Bắc (NWC) tại Montreal năm 1779 để cạnh tranh với HBC. NWC chiếm giữ khu vực phía Bắc lãnh thổ Alberta. 

Năm 1778, Peter Pond xây dựng Pháo đài Athabasca trên Lac la Biche. Roderick Mackenzie xây dựng Pháo đài Chipewyan trên hồ Athabasca 10 năm sau đó vào 1788. Người anh em họ của ông là Sir Alexander Mackenzie đã đi dọc theo sông Bắc Saskatchewan để đến điểm cực Bắc gần Edmonton, rồi đi bộ về hướng Bắc, đến sông Athabasca, rồi ông theo sông đến hồ Athabasca. Tại đây ông khám phá ra sông chảy mạnh mà ngày nay mang tên ông – sông Mackenzie mà ông đã đi theo đến nơi nó chảy vào Bắc Băng Dương. Trở về lại hồ Athabasca, ông đi ngược dòng sông Peace và cuối cùng đi đến Thái Bình Dương, như thế ông trở thành người châu Âu đầu tiên đi xuyên qua châu lục Bắc Mỹ ở phía Nam Mexico.

Khu vực cực nam của Alberta từng là một phần lãnh thổ Pháp (rồi Tây Ban Nha) Louisiana, được bán cho Hoa Kỳ năm 1803; năm 1818, phần đất của Louisiana phía Bắc vĩ tuyến 49 Bắc được nhượng lại cho Đế quốc Anh.

4oz1oPfAl NkaQZzkK8Fd0JlFvuDLYewGXEZjFA8kTBHGBQjg0kZZ3ZaxI9qjC LdXrHpZSkr7wXBZkqYDVWn7iztwjnwBTfPDbmQDAAyScHg9pLjbpozE GVOSs6ujo7WANwnTfu4 hiupjOHE

Mậu dịch lông thú được phát triển ở phía Bắc, nhưng những cuộc xung đột đẫm máu diễn ra giữa 2 công ty đối thủ HBC và NWC, và nào năm 1821 chính quyền Anh đã ra lệnh cả 2 phải sáp nhập để chấm dứt các cuộc xung đột. Công ty Vịnh Hudson hợp nhất đã thống lĩnh mậu dịch tại Alberta cho đến năm 1870, khi chính phủ Canada mới thành lập mua đứt Lãnh thổ Rupert. Miền Bắc Alberta vẫn nằm trong Lãnh thổ Miền Tây Bắc cho đến năm 1870, khi nó và Lãnh thổ Rupert trở thành Các Lãnh thổ Tây Bắc của Canada.

Các quốc gia thứ nhất đã đàm phán các Hiệp ước được đánh số với Vương miện, trong đó Vương miện giành được quyền sở hữu cho vùng đất sau này trở thành Alberta, và Vương quốc cam kết hỗ trợ liên tục của các Quốc gia thứ nhất và đảm bảo quyền săn bắn và đánh bắt của họ. Các hiệp ước quan trọng nhất đối với Alberta là Hiệp ước 6 (1876), Hiệp ước 7 (1877) và Hiệp ước 8 (1899).

Quận Alberta được thành lập trong bộ phận Các Lãnh thổ Tây Bắc năm 1882. Với số người định cư tăng trưởng, các dân biểu địa phương được cử vào cơ quan lập pháp lãnh thổ. Sau một thời gian dài vận động đòi tự trị, năm 1905 quận Alberta được mở rộng và trở thành một tỉnh bang, và Alexander Cameron Rutherford được bầu làm thủ hiến đầu tiên. Chưa đến 10 năm sau, tỉnh bang mới đã phải đối diện với những thử thách đặc biệt do Thế chiến thứ nhất gây ra khi số người xung phong tham chiến đã để lại ít công nhân để duy trì dịch vụ và sản xuất. Hơn 50% bác sĩ Alberta đã tình nguyện tham chiến ở nước ngoài.

Thế kỷ 21

bGQKzZ06J9xrFP8gMcXpBi8hmycT97rn2gY9xKA93GOC3d1EJ2JRcI6xr IzkvPJt0t6CrlYrO OsnAEwOWKHQToWiDBj4RWJmEGma8tUD3uYTlbLuqfuFp1hM6xC UermCxp1seK1LB Ws1TQ

Ngày 21 tháng 6 năm 2013, trong vụ Lũ lụt Alberta 2013, Alberta đã chịu nhiều trận mưa lớn, gây ra lũ lụt khắp miền Nam tỉnh bang dọc theo các sông và nhánh Bow, Elbow, Highwood và Oldman. 12 đô thị ở miền Nam Albert đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp địa phương vào ngày 21 tháng 6 khi mực nước dâng cao và người dân ở nhiều địa phương nhận lệnh di tản.

Năm 2016, một vụ cháy rừng lớn nhất lịch sử Alberta đã dẫn đến cuộc di tản của hơn 80.000 người.

Kể từ năm 2020, Alberta đã bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19.