Hệ thống nhập cư Canada phải dung hòa nhiều giá trị và nguyện vọng khác nhau, trong đó yếu tố nhân đạo thường được đặt lên hàng đầu.

Ví dụ, hệ thống nhập cư Canada cố gắng trở thành sự hòa nhập giữa hai yếu tố, một mặt cung cấp cả tính nhất quán và chắc chắn (ẩn dụ), nhưng mặt khác là tính linh hoạt và công bằng.  

Các Đạo Luật Di Trú và Bảo vệ người tị nạn (IRPA) là đạo luật chính về nhập cư Canada. IRPA phản ánh nỗ lực cân bằng này. Khi tìm kiếm cơ hội nhập cư Canada, mục 25(1) của IRPA cho phép người không đáp ứng một hoặc nhiều các yêu cầu đặt ra trong Đạo luật vẫn có thể yêu cầu chính phủ xem xét các yêu cầu liên quan về nhân đạo và từ bi (H&C) trong việc nhập cảnh Canada của họ. Bản thân Bộ trưởng Bộ Di Trú, Tị Nạn và Quốc Tịch Canada (IRCC) cũng có thể yêu cầu xem xét như vậy. 

Khi một yêu cầu H&C được thực hiện bởi một công dân nước ngoài bên trong Canada, hệ thống nhập cư Canada có nghĩa vụ phải xem xét yêu cầu đó. Các yêu cầu H&C cũng có thể được thực hiện bởi công dân nước ngoài bên ngoài Canada. Tuy nhiên, chính phủ không có nghĩa vụ pháp lý phải xem xét chúng. 

Để rõ ràng, việc xem xét H&C chỉ là một yêu cầu ngoại lệ đối với các yêu cầu hồ sơ thông thường, không phải là một sự miễn trừ tự động.

Luật pháp của Canada có một khuôn khổ lâu đời và được phát triển tốt để đánh giá các yêu cầu như vậy và đã phát triển đáng kể theo thời gian.

Cơ quan làm việc này cho phép các viên chức nhập cư và những người ra quyết định khác cấp quyền miễn trừ cho các yêu cầu nộp đơn trong nhiều trường hợp khác nhau, có tính đến các sự kiện cụ thể đối với một trường hợp cụ thể (ví dụ: quan hệ với Canada, các vấn đề y tế, tài chính và tiếp nhận, lợi ích tốt nhất của trẻ em tham gia…) một cách nhất quán.  

Yếu tố nhân đạo trong nhập cư Canada 1

Tuy nhiên, đôi khi xuất hiện một trường hợp mà bản chất của nó là rất bất thường và đầy thách thức. Hoàn cảnh không may của bà Elena Starach, mà Tòa án Liên bang đã ra phán quyết vào tháng 11 vừa qua, là một trường hợp như vậy. 

Bà Starach đã ngoài 60 tuổi. Thật không may, bà ấy từ lâu đã phải chịu đựng sự tàn phá của căn bệnh tâm thần – trong trường hợp của bà ấy là bệnh tâm thần phân liệt. Starach đã sống vô gia cư trong nhiều năm qua ở Toronto, bà ấy hiện là một giám hộ của chương trình Người giám hộ công tại Ontario.

Vì căn bệnh của mình, Starach không thể nhớ lại nhiều chi tiết cơ bản về tiểu sử của mình, chẳng hạn như nơi bà sinh ra. Tổng hợp điều này, cả Bộ Di trú, tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) hay Cơ quan Dịch vụ Biên giới Canada (CBSA) dường như không có bất kỳ hồ sơ nhập cư nào liên quan đến Starach .  

Do không có khả năng để cung cấp thông tin cơ bản có liên quan và các tài liệu. Bà Starach được đánh giá phù hợp yêu cầu của mình xin thường trú tại Canada theo diện xét H&C. Các yếu tố bao gồm: bệnh tâm thần của Starach rằng bà dường như không quốc tịch và việc thiếu tình trạng thường trú ở Canada có thể ảnh hưởng đến việc Starach nhận được các dịch vụ xã hội và nhà ở của chính phủ. 

Viên chức duyệt xét thừa nhận hoàn cảnh của cô Starach rất khó khăn nhưng tuy nhiên đã từ chối đơn xin H&C. Luật sư cho cô Starach đã tìm kiếm và xin nghỉ phép để theo đuổi việc xem xét lại tại Tòa án Liên bang Canada để phản đối quyết định này. 

Phán quyết của Tòa án, nói một cách đơn giản là gay gắt. Họ cho rằng viên chức hoàn toàn không tham gia với và xem xét kỹ càng yêu cầu của Starach. Thay vào đó tham gia vào một phân tích vòng vo và khó hiểu về tình huống của bà. Tòa án kết luận rằng việc Viên chức bác bỏ hoàn toàn đơn của cô Starach với lý do là không có quốc tịch, và sự việc này về bản thân nó là không thể hiểu được và không có lời giải thích.

Phán quyết cũng được rút ra từ một trường hợp trước đó, Abeleira v Canada (MCI)2017 FC 1008 [Abeleira], tương tự như của cô Starach , liên quan đến một người không quốc tịch, không có giấy tờ tùy thân và không được biết là đã từng là công dân của một quốc gia khác tại bất kỳ thời điểm nào. Phán quyết trong trường hợp Abeleira này nhấn mạnh rằng viên chức nhập cư được yêu cầu xem xét tác động có hại của việc từ chối thường trú nhân diện H&C đối với một người như vậy. 

Theo đó, Tòa án Liên bang đã chấp nhận đơn kháng cáo của Starach và bỏ qua quyết định của viên chức ban đầu, giao lại cho một viên chức khác xác định lại. 

Trường hợp của cô Starach, đáng tiếc nhất, cũng minh họa một số điểm mạnh của hệ thống nhập cư Canada. Có chỗ cho các cá nhân tìm kiếm sự xem xét nhân đạo và từ bi cho các đơn xin nhập cư Canada của họ khi họ không đáp ứng một số yêu cầu về hồ sơ. Tòa án Liên bang yêu cầu các quyết định của Viên chức phải hợp lý, dễ hiểu và phù hợp với luật pháp hiện hành. Nếu một hồ sơ bị từ chối, người nộp đơn vẫn có thể tìm kiếm sự công bằng tại Tòa án Liên bang, như bà Starach đã làm và thành công. 

Starach có thể đã quên mất bản thân mình, nhưng hệ thống nhập cư Canada đã không quên bà.

Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về trường hợp này, Starach v. Canada (MCI) , 2020 FC 917, bạn có thể truy cập tại https://canlii.ca/t/jb494.